Nerede O Eski "Çengel Şutlar"

“Hook Shot” yani “Çengel Şut”, aslında basketboldeki en zor atış hareketidir. George Mikan devrinin yaşandığı 1950'lilerde ortaya çıkan bu nadide şut stili, 60'lı yıllardan 80'lere değin Kareem Abdul-Jabbar'ın geliştirerek kullandığı “Sky Hook” atışıyla gündemde kalmış ve Hakeem Olajuwan, Shaquille O'Neal gibi koca adamların benimsediği, deformasyona uğramış ve aslıyla yakından uzaktan ilgisi bulunmayan “Jump Hook” haliyle de günümüze kadar ulaşmıştır.

NBA maçlarını veya NCAA mücadelelerini dikkatlice izleyin. Bahse girerim “Çengel Şut” diye tabir edilen atışları doğru dürüst kullanan hiçbir oyuncuya rastlamayacaksınız.

Bir zamanların vazgeçilmez hücum silahı, şimdilerde tarihe karıştı ne yazık ki. En son seyrettiğim adamakıllı çengel atışını, All-Star 2002 Haftasonu aktiviteleri kapsamında düzenlenen ve bizim Hidayet'in takımının şampiyon olduğu Hoop-It-Up turnuvasında görmüştüm. Hoop-it-Up etkinliğinde; biri aktif NBA oyuncusu, biri NBA efsanesi, biri WNBA (yani kadınlar ligi) oyuncusu ve biri de hafiften basketbol hadisesinden çakan ancak başka bir alanda ün kazanmış, 4'er kişiden oluşan 4 takım vardı. Ekiplerin birinde yer alan Magic Johnson, aldığı kilolara ve yaşlı başlı haline rağmen, bu atış sayesinde kafasına şapka yemeden birkaç sayı bulabilmişti.

Yapmıyorlar mı, yapamıyorlar mı?

Turfanda basketbolcüler, maalesef bu yüksek irtifalı, son derece etkili, blok yapılma ihtimali düşük eski moda çengel şutlardan yararlanmaz oldular. Çengel şutların kullanımının azlığı hadisesinde biraz da caka satma, şov yapma eğilimi de rol oynuyor. Özellikle uzun elemanlara; alley-oop, dunk tarzı hareketler daha cazip geldiği için, henüz lise çağındayken bunları çalışmaya başlıyorlar herhalde. Bir de, eskiden pivot pozisyonunda oynayanların, strateji gereği sırtları hep potaya dönüktü hücum sırasında. Hal böyleyken "Hook Shot" kullanımı daha anlamlı oluyor. Şimdi ise oyun stilleri tamamen değişti yürüyen devlerin.

Halbuki çengel şut, özellikle de Abdul-Jabbar'ın yarattığı “Sky Hook” son derece yüksek seyir zevki veren bir eylemdi. Onun çengel şutları, türünün tartışmasız en iyisiydi. Bir çok basketbol efsanesi benzer atışlar kullandı, ancak asla Abdul-Jabbar gibi görkemli akıcılıkta olamadı çengel şutları. Çünkü hedefe kilitlenirken kolunu değil; bileğinin ve parmağının hassasiyetini kullanır ve topu en yüksek pozisyondayken elinden çıkartırdı Jabbar.


Peki neden onun atışına “Sky Hook” deniliyordu?.. Anlatayım;

Hem oyuna, hem tabelaya, hem göze hoş...

Milwaukee Bucks takımının sesi, ünlü yorumcu Eddie Doucette; afro saçlı, taktığı tuhaf gözlüklerle dış alemlerden NBA ligine transfer edilmiş maskeli bir uzaylıya benzeyen Ferdinand Lewis Alcindor (Müslüman olunca Kareem Abdul-Jabbar ismini seçti) adlı yürüyen kule endamındaki oyuncunun, sırtı çembere dönükken kolunu havayı süpürürcesine kafasının hizasından yukarıya doğru uzatıp savunma yapan rakibin üzerinden topu hedefe gönderdiği eksantrik atışı gördüğünde öylesine etkilenmişti ki... Sanki göklerden çıkagelerek, topun metal çembere değmeksizin fileleri sallandırmasıyla sonuçlanan atışa coşkuyla “Sky Hook” deyiverip; bu eşsiz şut hareketinin isim babası olmuştu.

Basketbol otoriteleri, “Sky Hook” için “icat edilmiş en güzel ve etkili basketbol atışı” tanımını kullanırlar. Buradaki “etkili” sıfatı, boş yere söylenmiş bir kelam değildir. Oldukça uzun bir basketbol yaşamı sürdürmüş Kareem Abdul-Jabbar'ın kariyeri boyunca çengel şutlarına bir-iki kez blok yapılabilmiştir. O da, fark ettirmeden Abdul-Jabbar'ın arkasından gelen sinsi oyuncular tarafından, topu tuttuğu elini henüz yukarıya kaldırırken kesilen toplardır.

Efe Aydan'ın kulakları çınlasın

Çengel atışın günümüzde uygulanan, daha kısa sürede gerçekleştirilen ve “Sky Hook” ile “Hook Shot” atışlarının aksine, iki ayakla aynı anda zıplayarak yapılan türevine “Jump Hook” (ve bazen de atışın mekaniğine göre "Baby Hook") denildiğini söylemiştik.

Kıdemli basketbol mütehassısları, bu atışı "Çengel"den saymıyorlar bile.

Ben de sevmiyorum “Jump Hook” hareketini. Bakışlarım çember-top-göz koordinasyonundaki mükemmel dengenin ürünü, esaslı çengel atışları arıyor.

Ama arayışım nafile...

Çünkü görüyorum; biz bir zamanlar avucumuzda sıkıştırıp ovalayarak top haline getirdiğimiz kağıt tomarlarını balerin edasıyla süzülerek, çengel atışla sokmaya çalışırdık çöp kutularına.   Ama zamane basket sevdalıları, kağıttan topları ya çöp tenekelerine asılarak smaç basıyorlar, ya da dünyanın öbür ucundan salladıkları üçlük şutları sokmaya çalışıyorlar.

Ne diyelim, “Çengel Şut” öldü, Allah rahmet eylesin...